Volume 11 (1995)

1. Remarąues sur la computation des énoncés “conditionnels”

Wiesław BANYŚ

Pages 7-20

Autor podejmuje problematykę budowy rodzaju systemu eksperckiego, który pozwoliłby na automatyczne rozpoznawanie wartości (np. implikatywnej, standard, koncesywnej) wypowiedzi „warunkowych” — tzn. wprowadzalnych konstrukcją typu „jeśli”. Na podstwie analizy wartości semantycznej znaku „jeśli”, który w proponowanym ujęciu jest wskaźnikiem tematu zdania, przedstawiono zestaw parametrów językowych pozwalających na odpowiednią interpretację zdania. Uzupełnieniem tego typu analizy jest opis wiedzy leksykalnej i wiedzy o świecie, jaką dysponuje użytkownik języka. Reprezentację tej wiedzy przedstawiono za pomocą parametrów i funkcji leksykalnych z modelu „sens—tekst” Mel’čuka i Žolkovskiego.

Download article (PDF)


2. Esąuissc d’une analyse des temps du franęais: méthode, réalisation informatique et perspectives didactiąues

Jean-Pierre DESCLES

Pages: 21-46

Autor podejmuje problematykę opracowania systemu eksperckiego, który pozwoliłby auto­matycznie rozpoznawać wartości form czasowych języka francuskiego. Wychodząc od zestawu pojęć zaczerpniętych z topologii, autor definiuje podstawowe elementy konceptualne opisu czasów, takie jak „moment” (instant), „granica” (borne), „zamkniętość granicy” (bome fermie), „otwartość granicy” (borne ourerte), „zamknięcie granicy bez osiągnięcia natural­nego krańca czynności” (accompli), „zamknięcie granicy z osiągnięciem naturalnego krańca czynności” (acherement) etc. Stanowią one punkt wyjścia określenia parametrów do opisu czasów języka francuskiego. Odnajdywanie w kontekście, dzięki procedurze określanej przez autora jako „eksploracja kontekstualna”, elementów określających np. zamkniętość czy otwartość granicy pozwala na przyporządkowanie określonej wartości danej formy czasowej.

Download article (PDF)


3. Étude des locutions conjonctives en français

Renata HEUCHIN-KOZŁOWSKA

Pages:47-60

W gramatykach tradycyjnych języka francuskiego wyrażenie spójnikowe jest uważane za związek stały. Związek ten ma następującą formę wyjściową: PREP (DET) N MODIF. Analiza tego wyrażenia spójnikowego zaproponowana przez Gastona Grossa bazuje na składni rzeczownika predykatywnego. który stanowi rdzeń w tej strukturze, a zwłaszcza na badaniu różnych możliwości określeń tego rzeczownika w tej pozycji. Naszym celem jest wykazanie, że ta struktura nie jest stałym związkiem i może ulegać licznym modyfikacjom, tworząc równocześnie różne paradygmaty.

Koncepcja czasownika podpórkowego pozwala na zdanie sprawy z tego, jakim transformacjom uległ rzeczownik predykatywny w tej pozycji. Analiza wykazuje, że możliwe jest zrekonstruowanie zdania pojedynczego “ukrytego” za wyrażeniem spójnikowym. Stąd mamy do czynienia z operatorami, których argumentem z prawej jest zdanie podrzędne okolicznikowe, a argumentem z lewej jest podmiot osobowy skorelowany z podmiotem zdania nadrzędnego.

Opis tych zwrotów ma na celu przetwarzanie automatyczne, a w dalszej perspektywie tłumaczenie automatyczne między językami polskim i francuskim.

Download article (PDF)


4. L’origine du modę subjonctif (le subjonctif en latin et en français)

Katarzyna KWAPISZ

Pages: 61-70

Artykuł stanowi krótką charakterystykę coniunctivu łacińskiego, od którego wywodzi się francuski subjonctif. Autorka próbuje przedstawić rolę i ewolucję użycia coniunctivu, jego wpływ na subjonctif i zestawić użycia obu trybów. Wyniki porównania, świadczące o ograniczonym użyciu trybu subjonctif w stosunku do łacińskiego coniunctivu, pozwalają wnioskować, iż w języku łacińskim coniunctivus był trybem supozycji i możliwości (zastępował nawet tryb rozkazujący dla drugiej osoby l. poj.). Umożliwiał także podmiotowi mówiącemu zdystansowanie się do tego, co mówił. Przykładem może być użycie coniunctivu w mowie zależnej. Coniunctivus pomagał również wyrażać uczucia i opinie. Wybór trybu zależał przede wszystkim od samego podmiotą mówiącego. Współczesny francuski blokuje wiele użyć subjonctivu, np. po si, w mowie zależnej subjonctif nie zastępuje też trybu rozkazującego dla drugiej osoby l. poj.

Download article (PDF)


5. Processus inférentiels dans la compréhension d’un texte publicitair

Ewa MICZKA

Pages: 71-89

Artykuł przedstawia rolę inferencji — czyli procesów umożliwiających odtworzenie treści implicytnych—w rozumieniu tekstu reklamowego. Ta aktywność poznawcza jest definiowana jako tworzenie wieloskładnikowej reprezentacji tekstu. Inferencje uczestniczą w rekonstrukcji struktur tematyczno-rematycznych tekstu na poziomie liniowym, sekwencyjnym i globalnym, systemu wartości, na którym tekst się opiera, oraz jego ramy wypowiedzeniowej obejmującej funkcję tekstu oraz istotne cechy autora i nadawcy.

Download article (PDF)


6. La complétude et l’incomplétude des syntagmes nominaux abstraits en français et en russe

Małgorzata NOWAKOWSKA, Elżbieta KOSSAKOWSK

Pages:90-102

Podstawą analizy abstrakcyjnych syntagm nominalnych był tekst powieści Imię róży Umberto Eco w tłumaczeniu francuskim i rosyjskim. W pierwszej części artykułu przytacza się definicję nazwy abstrakcyjnej w jej węższym i szerszym rozumieniu. Analizę zupełności i niezupełności syntagm nominalnych przeprowadza się w perspektywie tekstualnęj. W dalszym ciągu zamieszcza się klasyfikację nazw abstrakcyjnych (nomina essendi, actionis, modi, acti, obiecti). W trzeciej części podjęto próbę wyjaśnienia zupełności semantyczno-syntaktycznej abstrakcyjnych syntagm nominalnych. Określenie zupełności semantycznej syntagmy polega na odnalezieniu elementów językowych w kontekście zdaniowym albo pozazdaniowym implikowanym przez predykator nuklearny. Autorki ilustrują ją na podstawie kilku przykładów. W kolejnej części artykułu mowa o tym, jak tekst może uzupełniać abstrakcyjne syntagmy nominalne semantycznie niezupełne. W dalszym ciągu rozważań omawia się determinację syntagm nominalnych niezupełnych, a w następnej kolejności — syntagmy nominalne użyte w liczbie mnogiej. We wnioskach końcowych podkreśla się, że problem zupełności/niezupełności omawianych syntagm jest problemem uniwersalnym, czego dowodzi analiza tekstów napisanych w różnych językach.

Download article (PDF)


7. Les logiciels de langue, leurs types et possibilites comme exemple des technologies nouvelles dans l’enseignement des langues étrangéres (présentation des programmes „English Teacher” et „Pop-Français”)

Agnieszka STAŃCZYK

Pages:103-117

Artykuł jest próbą przedstawienia tematu do tej poty pomijanego w pracach polskich naukowców, dotyczącego funkcji, jaką mogą spełnić w nauczaniu języków obcych specjalne programy komputerowe. Tekst składa się z dwóch części: teoretycznej i praktyczną. W części teoretycznej przedstawiono trzy sposoby pojmowania roli komputera w klasie: jako nauczyciela, jako narzędzie pracy oraz jako nauczanego. Przedstawiono także typy programów komputerowych wykorzystywanych w nauczaniu języków. Część praktyczną stanowi opis i próba analizy możliwości dwóch dostępnych w Polsce programów: “English Teacher” i Pop-Franęais”. Pracę zamykają ogólne wnioski z obserwacji tych programów.

Download article (PDF)


8. Le sexe du sujet parlan

Halina WIDŁA

Pages: 118-125

Celem badań było ustalenie, czy, a jeśli tak, to czym różnią się sfery treściowo-językowe wypowiedzi pisemnych kobiet i mężczyzn. W literaturze podaje się przykłady potwierdzające możliwość identyfikacji pici na podstawie wypowiedzi pisemnej autora, co zachęciło do próby rozwiązania tego problemu na podstawie analizy i oceny własnego materiału badawczego. Przedmiotem badań były pisemne wypowiedzi studentów bibliotekoznawstwa oraz filologii romańskiej, opisujące wrażenia po obejrzeniu filmu Pożegnanie z Afryką. Różnice odnoszące się do sfery werbalnej sprawności kobiet i mężczyzn mają biologiczne i psychologiczne uzasad­nienie. Na tej podstawie ustalono katalog zmiennych treściowych i językowych. Istotność związku między daną zmienną a płcią zmierzono za pomocą testu rożnie między średnimi. Spośród 6 wyodrębnionych zmiennych treściowych wyróżniono 3 istotnie związane z płcią, a spośród 14 zmiennych językowych — również 3. Ustalenie przyczyn braku istotnego związku pozo­stałych zmiennych z tekstem kobiecym wymaga dalszej, pogłębionej analizy.

Download article (PDF)


9. La vérité: le vrai

Teresa MURYN, Barbara WYDRO

Pages: 126-133

Celem artykułu jest wyjaśnienie opozycji pomiędzy grupami nominalnymi la verite: le vrai w języku francuskim, opozycji traktowanej przez niektórych językoznawców jako wyłącznie stylistycznej.
Próba eksplikacji semantycznej opiera się na wyłonieniu dwóch interpretacji syntagmy la verit£, abstrakcyjnej i konkretnej oraz na wyodrębnieniu — w ramach interpretacji konkretnej — dwóch zbiorów zdań prawdziwych: zamkniętego {la vćrite) i otwartego, potencjalnego {le vrai). Jako materiał przykładowy wykorzystano francuskie tłumaczenie powieści U. Eco Le Nom de la Rosę.

Download article (PDF)


10. Quelques considérations sur l’alternance des cas génitif/accusatif des noms discrets en polonais

Wiesław BANYŚ

Pages: 134-142

Autor analizuje opozycję między użyciami form przypadkowych dopełniacza i biernika w odniesieniu do nazw oznaczających obiekty dyskretne. Punktem wyjścia tego typu alternacji są pary zdań typu: Daj mi nóż/Daj mi noża. Wychodząc od prototypowości oznaczania obiektowości. Autor stawia tezę, iż w języku polskim biernik i mianownik byłyby przypadkami, które protypowo mogłyby być uważane jako oddające — gdy mamy do czynienia z nazwami odnoszącymi się do obiektów konkretnych — całość obiektu, natomiast dopełniacz byłby traktowany jako oddający — w identycznej sytuacji — charakter „częściowy” obiektu (zarówno w sensie „część”, jak i „niepoliczalność”). Ta „częściowość” może przybierać różne postaci, w zależności od natury obiektu, o którym mowa.

Download article (PDF)